Achter de Schermen
[1934: Manuscript 'Achter de Schermen' (AdsM1)]
Achter de Schermen
I

Thumbnail: AdsM1-1[1QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
dot Mijn dochter is getrouwd en heeft een kind gekregen. heeft ons verlaten. dot Een nieuwe generatie is geboren en. mM en mijn eigen [Het woord 'eigen' is doorgehaald, vervolgens is de doorhaling met hersteltekens (stippellijn) ongedaan gemaakt en met rood potlood gemarkeerd.] zonnewijzer verspringt in de richting van den nacht. dot Ik zie Nog steeds zie ik mijn vrouw nog zooals zij naast mij staantond toen dat meisje Adele ons verlaten heeft toen Adele heenging om haren den man te volgen. dot Haar alledaagsch gezicht vertrok van de smart tot een smoel, als onder de zweepslagen van een beul kwelduivel. tot een smoel snotterend masker, als werd zij gestriem masker dat lilde als onder de striemen van een zweep. En toen dat kind ons later werd voorgelegddot dot Een windvlaaghoos heeft ons uiteengewaaidjaagd: zij naar hare m dat meisje naar hare bestemming hare aanstaande in de richting de baan van het moederschap op en ons beiden weer naar den ouden haard toe, waarin het smeulend vuur met moeite dreigtligt uit te gaan. waar ons dat smeulend leven van ons wordt moet voortgezet. dot En Maar toen dat kind kleinkind die jongen voor ons aan voor onze voeten werd neergelegd werd, toen toen is mijn oude bedgenoot plotseling weder aan 't stralen gegaan als had zij zelf die nieuwe mensch weer gebaar[x]d. dot Haar sloffen[de] g[xx]g gang werd opnieuw een getrippel en haar gekla gezeu geklaaglied een lied van vreugde geklaag een soort van hooglied. dot En ikzelf heb mij opgericht als om tot groote daden over te gaan. dot Voortaan is er voor ons geen winter meer. dot Dank d[xxxxxx]

dot Dit is voor mij weer een eenige kans

dot Ik zal moet die geweldige beroering boekstaven, want voor ons mij [Elsschot heeft na de toevoeging geen inversie toegepast.] het is misschien de laatste geweest, en wel met spoed, vóór de eindelijke versuffing haren greep op mijn ziel geest heeft gelegd.dot dot Want Immers ik loop naar de zestig en word stilaan drankzuchtig.

II

dot Zooals bij iederee vorigee maal het boek poging Zooals telkens Thumbnail: AdsM1-2[2QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
ben ik ook nu weer vast overtuigd dat dit mijn laatste geschrijf zal zijn. dot Het gaat immers niet aan, voor iemand die vrouw en kinderen heeft, zich telkens af te zonderen om zichzelf en de leden van zijn eigen gezin om zijn geweten en binnenste en de leden van zijn gezin van uit een hoek te zitten bespieden, de lede vrouw en kinderen en ze hen en ze een voor een onder het als proefkonijnen onder het mes te nemen. En dat alles en om uit hun bloed een drank te bereiden voor vreemden een drank filtraat te bereiden?. dat hun eigen blik op het leven versterken moet. dot Ik was heerlijk aan 't versuffen toen ons dat overkomen is en hoopte in stilte dat het gedaan was met mijn die ijdelheid dat ijdel gedoe. Mijn plicht gebiedt mij aan boord te blijven in plaats van af en toe te komen kijken of het schip nog drijft. dot En En [Er lijkt 'Een' te staan, maar Elsschot schrijft wel vaker een enigszinds verlengde hoofdletter 'E'.] mMoet ik na a zoo'n hekserij geploeter toch niet telkens weer gluiperig in mijn krin huiskring plaats nemen als een die niets ontheiligd, die niets op zijn geweten heeft,? als

III

dot Dat Verduiveld, dat zou geen slecht begin zijn., dunkt mij. dot Mijn poëtische bevliegingen zal ik voorstellen als een reis in het bereizen van een vreemd land, waarvan de lokstem mij komt tergen als ik vreedzaam bij onze kachel zit,. dot en Een land vol heerlijkheid dat mij toch geen voldoening geeft, zeker omdat er in mij geen voldoening in mij te krijgen is. dot Ontevreden geleefd, ontevreden doodgaan sterven. dot De verdiende straf voor een goddelooze hond.

dot Ik kan de eerste zinnen nu wel neerzetten, dunkt mij: [de doorhaling is met een herstelteken ongedaan gemaakt.] , dunkt mij. dot En ik schrijf: begin:

dot "Ik kom thuis van de een reis en allen hebben weer gedaan alsof ik en vind alles voor mij gereed staan. dot Vrouw en kinderen hebben mij gedaan alsof ik niet weg was geweest. Alles stond gereed tegen dat ik binnen zou komen. Zij hebben mij welkom geheeten en mijn vrouw heeft mij mijn souper opgediend". dot Punt.

dot Nu het daar staat Ik Ik herlees en ga aan 't huiveren ik van de voor die banaliteit. dot Zoo iets kan geen Thumbnail: AdsM1-3[3QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
mensch schelen, dat lijdt geen twijfel. staat vast. dot In de eerste plaats Zooals zij daar staat is die reis een reis geweest naar Brussel of , [la] hoogstens maar [lees: naar] Parijs, want Brussel is niet eens een reis van hier uit,. dot Nauwelijks veertig kilometer. dot Maar zeker is het geen reis naar dat heerlijke land. dot Ik kom thuis van die reis, je weet wel, of beter nog van de reis. Ja dat is beter Le voyage par excellence De reis bij uitnemendheid. dot Maar waarom ben ik zoo plotseling op reis gegaan? dot Doe ik dat soms meer? dot Natuurlijk, dat zit daar zit hem de knoop. dot Eén reisje kan geen kwaad, wel dat stelselmatig trekken, alsof het een plicht was. dot Voor de zooveelste maal kom ik thuis van de reis. dot All right. dot Ik grinnik van tevredenheid voldoening O-Kee. dot Nu is dat geen reis naar Parijs meer, want wat zou ik daar voortdurend gaan uitvoeren? dot Dit is Nu is het een rare reis, misschien een verboden reis maar zeker een rare reis, een reis tocht naar een onbekend vreemdsoortig oord waarvan ik, als en de lezer, spoedig iets meer hoop te vernemen. en iken voor den lezer durf ik hopen dat de lezer nu hij nu Maar ik hij verwacht nu zeker geen aardrijkskundig preciseeren meer. verwacht.

["3A" (omcirkeld) verwijst naar extra pagina, genummerd "3A".]

Thumbnail: AdsM1-3A[3AQuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

dot En vind alles gereed staan.

dot Hum. dot Die alles is erg overdreven. dot Alles of niets is precies hetzelfde dot en alles roept geen enkel beeld op. dot Wat staat er eigenlijk gereed of beter nog wat behoorde gereed te staan indien mijn gezin een sterke tegenpartij was? dot Datgene Dingen Nnatuurlijk iets dat die mij bij 't binnenkomen direkt duidelijk maaktken dat zij geen oogenblik ge[xx]vreesd of gehoopt hebben dat ik lang zou uitblijven. dot Ook voorwerpen di Een stoel is zeker geschikt. dot Verder hebben zij Verder een tafel en een bed, klaar om tij mij te ontvangen, de tafel voor de kauwpartij en 't bed om een eind te maken aan die heele grap. dot Eindelijk mijn pantoffels en nog wel bij 't vuur om mij nog eens duidelijk te maken dat di[x]t de plaats is voor een man op jaren die een heel gezin op zijn geweten heeft. dot Wat doet loopt heeft zoo'n asthmalijder van doen in gindsche land van doen, waar misschien wel bordeelen zijn en maar zeker geen behoorlijk vuur noch dito pantoffels. dot Dus: en weer staat mijn stoel gereed, tafel en bed gedekt, pantoffels bij 't vuur, alsof ik iederen dag verwacht werd. dot Want zij hebben mij iederen dag verwacht, de smeerlappen.

dot Allen Vrouw en kinderen hebben gedaan alsof ik niet weg was geweest. dot Dat gedaan beva stoottaat mij tegen de borst. dot Het is want Er [lees: er] zit een gemeene truc in en dat mag niet. Dat gedaan Het dient om mij te verlossen van 't zoeken naar wat zij gedaan hebben. dot Wat hebben zij gedaan. dot Zeggen kerel. want Ggedaan is een scherm dat je voor je gemak voor de waarheid staat daar gezet is om het ware dat je gepakt hebt omdat om op te schieten niets. als je kunt[.] dot Even W Mag Laat ik mijzelf even afzonderen?. Ik kom maak stilletjes binnen de deur open en schuif binnen. dot Dan zeggen mijn kinderen, uit gewoonte, beleefd goeden dag, want zoo'n ook een doolende hond van een vader blijft toch je vader.dot Thumbnail: AdsM1-4[4QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
dot En als je iemand betrapt in een onbehoorlijke houding dan doe je of je hem niet ziet. dot Dus hebben zij "dag vader" gezegd. dot Of beter nog "dag Pa" want zoo'n dag vader is wel erg theatraal. dot Op zoo'n "dag vader" zou alleen een somber "dag kinderen" kunnen volgen en nog wel met gefronste wenkbrouauwen. dot En ik ben niet allerminst van plan op een melodrama aan te sturen. dot Zou ik die "dag" nog niet gauw even over boord flikkeren? dot Dus "Pa" instede van "dag Pa"?. dot Natuurlijk. dot "Pa" kan b immers niets anders beteekenen dan "dag Pa". dot Pa alleen is trouwens veel huiselijker, inniger, vertrouwelijker, minder gedwongen. dot Iets als het "schipper!" of "bakker!" als het gemoedelijke "bakker!" van iederen ochtend.

dot Bij nadere Mijn kinderen hebben heel gewoon Pa gezegd en mijn vrouw heeft mijn souper opgediend.

dot Bij nadere beschouwing steekt dat souper mij tegen. dot Als zoo'n dooler recidivist in het dolel dolen recht heeft op een souper, dan heeft ook kan men onzen poedel óók een laten soupeeren. voorzetten. dot Neen. Bij dergel Trouwens, al was is het voorgezette in substantie werkelijk een souper, ikzelf [bij i] ook dan nog zou ikzelf bij zoo'n terugkomst weigeren te soupeeren. dot Ik eet kan hoogstens eten en daarmee uit. dot Maar ik weiger beslist tot echt soupeeren over te gaan. dot Wie zich schuldig voelt kan immers niet nalaten bovendien nog te manifesteeren?. dot En een die betrapt wordt [bij] op bij een schanddaad verkrachting kan voor 't zelfde geld gerust eens flink uitvloeken. dot Dat maakt de verkrachting schanddaad niet erger. dot Het past staat hem zelfs beter dan zoo'n schijnheilig smoel. gezicht. ["gezicht" is in grijs potlood toegevoegd.]

Thumbnail: AdsM1-5[5QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

dot Maar e Mijn vrouw

dot Mijn kinderen hebben heel gewoon "Pa" gezegd en mijn vrouw heeft mijn eten opgediend.

dot Dat is n schijnt mij nog steeds niet geheel in den haak te zijn. dot Ik vind dat men Wordt een souper wordt opgediend, maar met eten niet. is dan [[sic]] niet het geval. dot Eten wordt gegeven, of voorgezet. of genomen. dot Maar op het eten zelf komt het minder op aan, want dat m het eind zoo'n thuiskomst eindigt met eten en naar bed gaan, dat spreekt toch vanzelf. dot En ik ben op zoek naar dingen die niet van zelf spreken. dot Ik Mij dunkt dat mijn vrouw iets zeggen moet, wat dan ook. dot Want als zij heelemaal volkomen zwijgeneeg zou dan zou zeij mij ook zeker niets voor opdienen noch mij iets voorzetten.

dot Zij kon d[xx]us vragen "eet jij?". dot Of beter nog "eet jij soms?" want die soms beteekent dat zij evenmin aan een positief antwoord evenmin waarde hecht als aan een negatief.

dot Neen, zij moet iets anders zeggen. dot Iets dat aa treft als een mokerslag. dot Iets d waardoor ik pas recht tot het besef kom dat ik werkelijk thuis ben aangeland en niet in een of ander prieel van gindsche land. [x]

dot Ik denk opeens aan moet een denk opeens aan de restanten waaruit onze soupers gewoonlijk bestaan en besluit er toe een paar specialiteiten te kiezen die den [l] bijzonder de huiselijke atmosphsfeer sterk evokeeren. dot Iets dat ruikt en waarvan de lucht het heele huis doordringt. dot Haring, bij voorbeeld. Thumbnail: AdsM1-6[6QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
Haring bij voorbeeld. [De herhaling van "Haring bijvoorbeeld" staat op pagina 6. Dit zou erop kunnen wijzen dat pagina 5 en/of 6 in het net zijn overgeschreven.] dot Wel zeker, die haring is goed. dot Bovendien nationaal. dot Haring krijgt men in dat gindsche land niet en al kreeg men er haring, men zou het ruiken noch proeven, want de gewoonste dingen zijn ginder er zoo heel anders. dot Zoodra men proeft dat iemand in haring weer haring is proeft is men hij weer niet langer in dat land maar weer reeds op weg den terugweg naar den haard.

dot Nu nog iets een tweede gerecht, om een keus mogelijk en de vraag logisch te maken, liefst iets dat niet ruikt maar dat walgt. dot ANieren? dot Maar als die klein zijn en verstan met sluwheid klaargemaakt, dan merk je 't niet eens. Neen, geen nieren. Grooter, hooger op! Hersens? Lever? Ja, lever van een oud beest. Zou ik

["6A" in de linkermarge verwijst naar toevoeging op extra pagina, genummerd "6A".]

Thumbnail: AdsM1-6A[6AQuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

dot Neen, geen nieren. dot Grooter, hooger op! dot Hersens Laat nog meer kandidaten aantreden. dot DNiemand moet verlegen zijn al zwemt hij in zijn vet of al druipt hij van 't bloed. dot Wie is die bleeke daar, met zijn krulhaar?

dot - Hersens".

dot Walglijk genoeg. dot Maar ik de regisseur vind [[sic]] het niet ongewoon op een huiselijke tafel. dot Meer iets voor een restaurant. dot En die met zijn opgeblazen ro bruine dikke, die door zijn knieën zakt?

dot - Lever".

dot Ja, lever. is goed. dot Lever Van [lees: van] een oud beest, als die te krijgen is.

dot Zie die En meteen ligt een bruine massa voor mij staan liggen, midden door gesneden, zoodat men ik inzage krijgt in die ingekankerde gaten die als uitgesto[t] als zooveel oogholten zijn. dot Lever en nieren? dot Maar dieat kom is als een pleonasme, want zij komen uit denzelfden buik, waar zij buren zijn. waren. dot Neen, haring en lever ik laat mijn haring niet los. dot Haring en lever. dot Of liever lever en haring, want die a-klank past is beter voor bij de stembuiging die bij het 't laatste woord. [Voor deze regel plaatste Willem Elsschot in de marge een blauw streepje]

dot Mijn vrouw

dot Met lever en haring is mijn die vrouw tenminste gewapend. dot Zij heef kan mij nu de volle laag geven. dot Mijn kinderen hebben heel gewoon "Pa" gezegd en mijn vrouw heeft gevraagd wat ik verkoos, lever of haring.

dot Wat kan nu iemand in 's hemelsnaam Thumbnail: AdsM1-7[7QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
op zoo'n vraag antwoorden? dot Niets. dot Trouwens, Want die vraag is geen vraag. dot Wanneer men iemand bij zijn thuiskomst slec geen andere keus laat dan tusschen lever en haring dan, dan heeft dieat quasi vraaggen slechts voor doel die twe beide afschuwelijke dingen nog eens helder bij hun naam te noemen opdat hij die aan 't eten gaat goed zou weten wat hem te wachten staat. dot De andere Hij kon wel eens nog wel eens met één voet in gindsche land staan en denken dat die lever geen lever is, maar een grap. dot To be hung by the neck untill [[sic]] death follows. dot Goed zoo. dot Bruine pudding in den vorm van lever. dot Nog gauw even lekker walgen voor ook die portie lever tot het verleden behoort. dot Neen, een vraag is het niet. dot Het staat véél hooger. dot Als er vuil van de kat in de kamer gevonden wordt dan wordt ook haar gevraagd of zij dat gedaan heeft. dot , maar op 't zelfde moment En meteen wordt zij er ingewreven, zonder dat op eenig antwoord wordt gewacht. dot Dus: Ik heb niet geantwoord. dot Hier Toch dient hier misschien gezegd waarom ik niet geantwoord gezwegen heb, want op die vraag, die geen vraag is, was, kon ik toch best antwoorden met iets dat geen antwoord is, dot met val dood verrek of val dood bij voorbeeld. dot In het 't leven zou verrek zouden zij plat en brutaal, zijn, maar in zouden zij in mijn dit litterair landschap zou het zeker passen. dot Noemt Scheldt Othello die schat niet doodgewoon voor hoer?

Thumbnail: AdsM1-8[8QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

dot Ik heb al ondervonden dat hHet stellen van dergelijke vragen mij zoo stemt mij zóó echter zoo verdrietig stemt dat ik bang ben voor mijn eigen stem. dot Want klinkt die neerslachtig, dan jubelt de tegenstander. dot En klinkt zij valsch dan schaam ik mij dood. dot Ik heb dus niet geantwoord omdat ik niet kiezen kon [du] tusschen een bedroefd maar oprecht antwoord en een dat sist en of sluipt snauwt maar mij onvoldaan zou laten zitten. dot Trouwens, ik moet opschieten. Dus, omdat ik den moed niet had mijn eigen stem aan te hooren. dot Want iWant Ik moet trouwens opschieten. ['Want' met stippellijn onderstreept om doorhaling ongedaan te maken]

dot Daarop heb ik een stuk van die lever genomen. dot Neen, geen lever meer, in Godsnaam. heiligen naam. dot Trouwens, [De hoofdletter T van 'Trouwens' heeft Elsschot verduidelijkt omdat die door de invoeging onduidelijk was geworden.] waarom lever en geen haring.dot dot Goed zoo. dot Haring dan. dot Maar wat dan met die lever die mij nog steeds aankijkt met al die oogen. dot Neen zeg ik. dot Weg er mee. dot Vade retro, satanas. [Elsschot heeft dit zinnetje alsnog gebruikt, zie volgende.] Ik heb jullie heel even noodig gehad als een bloedroode vlek in een grisaille, maar je krijgt mij niet te pakken. dot Vade retro, satanas. dot Good bye to both of you. dot En wel te rusten. dot Ik Er stonden immers nog andere dingen op de tafel? dot Als mijn vrouw alleen die twee bij name genoemd heeft dan was het omdat alleen die twee in staat waren mij te grieven verdrieten.dot dot Trouwens, weet een mensch wat hij in zoo'n stemming eet? dot Als hij een brok in de keel heeft dat bijna niets doorlaat en dat aan zoodat alles éénzelfden grijzen smaak heeft? Thumbnail: AdsM1-9[9QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
dot Niet alleen wil ik niet antwoorden, ik wil niet eens weten wat ik eet. dot Als dat kon zou ik zelfs niet willen weten dat ik überhaupt aan 't eten ben. dot En bovenal vrees ik dat door een keus op de tafel te laten blijken dat ik mij volkomen bewust ben het thuiszijn volkomen tot mijn bewustzijn is doorgedrongen en mijn tevredenheid wegdraagt. dot Ik wil daar nog wat zitten als zat ik in een droom. dot Dus heb ik zoo maar iets genomen. dot Ik heb de hand uitgestoken naar wat het dichtst bij stond en zwijgend gesoupeerd. dot Neen, alsjeblieft niet. dot Geen soupeeren op zoo'n plechtig oogenblik. dot Soupeert een deftig mensch na een begrafenis? men na 't begraven van vrouw of kind?dot dot En zwijgend gegeten. dot Ook niet. dot Spreekt van zelf. dot Als ik de hand eenmaal zoover ben dat ik de hand naar iets heb uitgestoken, dan moet daar immers op volgten daarop dat ik aan 't eten ga.dot dot Hoeft dus niet gezegd. dot Welnu dan, ik heb zwijgend mijn maag gevuld.dot dot Het vullen van die maag in plaats van bij wijze van soupeerenr is een verdiende straf. dot En die maag, ook al is het de mijne, herinnert mij nog heel even aan die lever die, na zijn taak te vervuld te hebben, reeds wegdoezelt in den achtergrond. dot Dus heb ik de hand uitgestoken naar wat het dichtst bij stond en zwijgend mijn maag gevuld. dot Zoo is het goed. dot En ik ter wille van de poëzie zal ik maar liefst verzwijgen dat het mij gesmaakt heeft. ['ter wille van de poëzie' was in eerste instantie (voorafgegaan door een komma in grijs potlood) aan het eind van de zin toegevoegd; pas in een volgend stadium heeft Elsschot (door middel van een omcirkeling in zwarte inkt) beslist dat 'ter wille van de poëzie' tussen 'En' en 'zal' moest worden toegevoegd.] Thumbnail: AdsM1-10[10QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
dot Zij w schijnen geweten te hebben dat ik weerom terugkeeren zou en dat vind ik vervelend. dot Maar had ik mij boos gemaakt dan zou ik, om logisch te blijven, zijn, weer hebben moeten opstappen.

dot Een Alweer een gruwel, zooals het daar staat. dot Zij Neen, Laarmans. Elsschot, Zij [lees: zij] schijnen niet dat niet geweten te hebben, zij wisten het. dot Zij waren er zeker van. dot Zij waren er gerust in. dot dot Dat dolen behoort tot mijn je onschadelijke excentriciteiten, zooals zij d waar zij al jaren pret in hebben. dot Ik zit nog niet aan tafel of zij kaarten al door.

dot Hun gerustheid, hun zekerheid dat ik ook ditmaal terugkeeren zou, heb ik vervelend gevonden.

dot Neen, niet vervelend., vriendlief. dot Dat woord zelf is hier vervelend hier zoo ongezouten dat het vervelend is. dot Ik zou het misschien vervelend gevonden hebben indien zij een g oogenblik hadden gedacht hadden dat ik nooit meer terugkeeren zou, dus dat ik stapelgek geworden was. dot Maar hun gerustheid en hun zekerheid heeft mij beschaamd en diep gegriefd. dot Gegriefd of diep gegriefd? dot Gegriefd is altijd diep, dot maar ik laat diedat diep toch staan want dat leest beter. dot Gegriefd is zoo'n woord waaraan een lettergreep schijnt te ontbreken.

dot Maar had ik mij boos gemaakt. dot Boos is slap. Echt slap is dat boos. dot Ik kan mij boos maken ['boosmaken' was oorspronkelijk aaneen geschreven] als zij de kachel laten uitgaan, maar had ik gereageerd, wat ik niet gedaan heb, [z]dan hadden zij wat te hooren gekregen. dot Een storm, mijnheer. dot Een geloei. dot Een gebulder. dot Dus: maar was ik aan Thumbnail: AdsM1-11[11QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
't bulderen gegaan
. dot Ja Nu, wat zou er op dat bu fameus gebulder zoo al gevolgd zijn? dot Niets, Stilte, natuurlijk en dan verder niets want ik denk er niet aan mijn huisraad stuk te slaan,. dot en noch Ook niet aan ranselen want mijn vrouw is mij te lief en die jongens te sterk. dot Dus Dan had er dus niets op overgeschoten, dan m met weerzin weer op te staan om logisch te blijven zijn, dan weer op met weerzin weer op te staan.

dot Dat logische blijven vindt geen gratie. hangt mij de keel uit. Het moet er uit. Weg ermede. dot Om oOnlogisch te blijven zou nog beter zijn, want het logische is de haard, dus thuis blijven. dot Weg dus met die logika. dot Heraus. dot Dus had er niets op overgeschoten dan met weezin weer op te staan.

dot En Ik zal nu maar in eens verklaren dat En het trekken lokt mij niet meer lokt.

dot Volkomen eerlijk is dat echter anders niet, want het trekken luokt mij wel. Maar nog steeds, al gaat die neiging decrescendo diminuendo. dot Nu reeds denk ik echter aan mijn kleinzoon die aan 't slot de hoofdrol spelen moet en die mij moet opwekken tot een nieuwen laatsten tocht. dot En hoe vaster ik bij den haard geankerd zit, des des te treffender zal zijn ingrijpen zijn. dot Dus maar wat gerust doorliegen. dot Zitten wij niet samen 't Is hier ten slotte toch maar een schouwburg. dot En in dit geval is liegen heilige plicht, ter eere van dat kind, wiens pad ik reeds vanaf op de eerste bladzijde effenen moet, ook al verschijnt hij pas heel achteraan, als het bouquet van een vuurwerk. dot Heb ik niet Ik heb vroeger reeds verkondigd gezegd dat men van Thumbnail: AdsM1-12[12QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
in 't begin het oog moet houden op het slotakkoord, waarvan iets door het 't heele verhaal geweven moet worden, als het leitmotief do in door een symphonie?? dot En daar blijf ik bij tot ik iets beters vind. dot Ik kan Aandikken, Nu nog wat Aankleeden opsmuk, Laarmans, schmink, want zóó alleen staat die leugen daar toch te naakt. dot Ik zal er dus aan toevoegen dat ik vermoeid ben en het licht van gindsche land niet meer verdragen kan.dot dot dot dot Maar Maar dDdat is zou echter zóó ongevraagd [over] affirmatief dat zijn dat een psychologische opheldering niet zou kunnen uitblijven. dot En hoe kan een Maar ik zie Ik zie echter geen kans om een leugen krom door uitleggen niet in een tot een waarheid om te werken. dot Als Zou ik hier eens niet liever vragend verteldelen?, alsof ik zelf twijfelde? dot Ben ik vermoeid of kan ik het licht van gindsche land niet meer verdragen? dot Dat bevalt mij beter. dot Net of ik, als verdwaasd op het tooneel verschijn, de hand aan het voorhoofd, als een Hamletje. dot Is er een Wordt die ontdekt [dan] Wordt ontdek onder die opsmuk de leugen van dat trekken, dat mij niet meer zou lokken, nu nog door iemand ontdekt, dan we[x] komt stuit hij kort daar toch even later op die naïeve [De toevoeging is in een later stadium met blauw potlood verduidelijkt.] vraag en is tevreden. heeft medelijden zoodat hij niet verder aandringt.dot dot dot Zelf ben ik echter nog niet voldaan. dot Om iederen twijfel verder uit te sluiten zal ik er nog aan toevoegen dat ik voel dat van een volgenden tocht niets meer terecht komt. dot Voel is goed, want wat ik persoonlijk gevoel daar nie kan niemand controleeren. dot Daar heeft Dat gaat een ander niet aan. dot Ik voel dat ik naar zee moet zegt die vrouw. dot En die arme jongen voelt dat hij in dat Thumbnail: AdsM1-13[13QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
examen niet slagen zal. dot In iede Ik voel in ieder geval dat van een volgenden tocht niets meer terecht komt.dot dot "In ieder geval" sluit maakt alle verdere discussie uit onmogelijk., want er zijn van [met] die lezers die er 't fijne willen van weten.dot dot

dot En zoo is het goed ook. dot Is het zoo niet waar dan is zoo [lees: is het zoo] toch goed. dot Als ik maar d niet doende ben te veel te bewijzen.dot

dot Want mij rest nog maar net de tijd om eindelijk met vrouw en kinderen wat mee te leven, mij te koesteren aan de warmte van den haard en te werken voor onzen ouden dag die voor de deur staat. dot Er zal toch zeker geen lezer niemand gevonden worden die zich niet laat vermurwen door die mijn noodzaak nooddruft om voor onzen ouden dag aan 't werk te gaan?dot dot Niemand die eischt dat ik de waarheid de erkenning eischt omtrent d blijft eischen van mijn nog steeds positief verlangen naar gindsche land, en die nog liever ook al zouden tijdens bij een volgenden tocht vrouw en kinderen verhongeren?, ook al zou daardoor dat kleinkind in 't heele boek niets te doen krijgen? dot Hij Men moet toch toegeven dat ik, zoolang ik ginder dwaalde, mijn kinderen niet heb opgevoed maar van hen genoten heb, voor mijn vrouw niet gezorgd maar met haar gespeeld. dot Is dat geen doorslaand argument?? dot En moet ook de lezer niet een beetje meegaand zijn? dot Plicht gaat toch immers boven waarheid.? dot Met mijn kinderen gespeeld en van mijn vrouw genoten is beter dan met van mijn kinderen genoten en met mijn vrouw gespeeld. dot Om oprecht te kunnen spelen moet toch minstens een van beiden de partners jong zijn., dunkt mij.dot

Thumbnail: AdsM1-14[14QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

[De eerste zin van pagina vier is in grijs potlood geschreven.] dot Nu mijzelf stevig aan den haard vastbetonneerengemetseld om van dat kind, dat mij met zijn gekraai mijn boeien breekt, breken moet, een bovenaardsche kracht te doen uitgaan. dot Hier bij 't vuur, in onze kooklucht, komt het er op aan mijn plicht te doen als een doodgewoon mannetje dat ik te[n]slotte ben.

dot Dat doodgewoon mannetje is wel een beetje schijnheilig, want ik hoop van harte dat de besten onder mijn lezers op dat moment verklaren zullen dat ik volstrekt niet zoo doodgewoon ben, maar een heele Piet. dot Stel je voor dat allen mij gelijk gaven.

dot Nog steeds heb ik een gevoel alsof ik pensum verdien omdat het definitief thuisblijven niet voldoende gewettigd is, dat ik daar met opzet ik nog steeds pensum verdien het en ik nog steeds [een] den indruk maakt alsof ik daar moedwillig blijf zitten om dat kleinkind met het optreden van dat kleinkind, dat gedaan krijgt wat ik van mijzelf niet meer gedaan verkrijgen kon, mijn lezers te epateeren zooals de boeren op de kermis met een kind zonder hoofd. dot Ik zal dus de noodzakelijkheid om thuis te blijven dus nog maar wat aandikken want ik kan niet meer terug. dot Dit is mijn laatste kans (heb je nu nóg geen medelijden, le verdomde moedwillige lezer) want mijn kinderen groeien als kool. dot Een heeft al een Thumbnail: AdsM1-15[15QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
snor en een ouwelijke trek om den mond.
dot Dat Is het nu duidelijk genoeg dat zij desnoods reeds in staat zijn om den kapitein desnoods aan wal te laten, den dijk te zetten, met of zonder pensioen, en zelf aan 't het roer te gaan staan in handen te nemen? dot Als ik mij nu niet aanpas wordt ik uitgestooten door mijn eigen broed, want zij zien in mijn doolen een verraad en scharen zich zwijgend om hun moeder. dot Zie je die dat dreigende bende gezelschap daar staan? dot Dat wijf, dat tóch al beklaagd wordt, ook al heeft had zij géén dolenden vent, te midden tusschen omringd door die stevige jongens? dot Een bende kannibalen dot en ikzelf een gevangen missionaris zendeling. dot Stellen zij geen zwijgend ultimatum: "Ouwe, wat ben je nu van plan." Dolen bBlijven dDolen of thuiszitten?" dot En zij hebben gelijk. dot Zeker hebben zij gelijk. dot Hoe gedicideerder [lees: gedecideerder] [[sic]] hun optreden, hoe vaster ik aan den haard zit en hoe heerlijker die mijn bevrijding door dat kind. dot Binden, ketenen moesten zij mij. dot Hij krijgt toch alles los, want dat is het doel van 't heele verhaal.

dot Zoo heb ik daar dan gezeten, in die kooklucht dus, omringd door die dat zwijgended dreigende bende rot, tot ik op een hei heerlijken dag dat mormel die schat van een kleinzoon in huis gewaar werd ['werd' dubbel onderlijnd] , die met zijn gekraai en zijn bloote billen aan mijn hun dwingelandij Thumbnail: AdsM1-16[16QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
een eind heeft gemaakt.

dot Die heerlijke dag doet vermoeden sluit in dat ik, als zuster Anna, naar dien dag zat uit te kijken. dot 't Is b misschien beter sterker als dat mijn bevrijding g bewerkt wordt tegen mijn eigen wil. dot Als ik Hoe knusser ik bij den haard zat, met of zonder ketenen, des te magischer de kracht die mij nogmaals de baan opjaagt die leidt opjaagt. dot Van die heerlijken dag maak ik dus een vermaledijde Heerlijk er dus uit, en vermaledijd heilloos in de plaats en de zaak is in orde.

dot Als ik heilloos accepteer moet heeft ook dat kleinkind die kleinzoon, een dat die erg officieel klinkt, een qualificatie noodig van dezelfde kleur. als Mormel dot Tot ik op een heilloozen dag dat mormel van een kleinkindzoon in huis gewaar werd. dot Wel een erg flink mormel, maaris passons. dot Die Die aan hun dwingelandij een eind heeft gemaakt. [De eerste "Die" is niet ingesprongen; doorgehaald door Elsschot en vervangen om het begin van een nieuwe alinea aan te geven.] dot Kom, kom. dot La Die grap wordt flauw. dot Geen dwingelandij. dot Rotten was het. dot Die aan hun rotten een eind heeft gemaakt. dot Wel neen. Volstrekt niet. dot Ons rotten, Elsschot. dot Je hebt er jezelf toe geleend, vriend, om ook dat kind iets te doen te geven. dot Die aan Dus die aan ons rotten een eind heeft gemaakt. dot Jawel, maar hoe heeft dat kind hem dat gelapt? dot Wat Hoe Thumbnail: AdsM1-17[17QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]
was zijn eerste m heeft zij hij zich voor 't eerst laten gelden? dot Eenvoudig genoeg want terwijl ik schrijf hoor ik zijn gekraai onder de tafel zoodat ik mijn zware s lompe voeten niet verroeren verzetten durf. dot Die met zijn gekraai Met zijn gekraai dus. dot En Kon [lees: kon] ik nu tevens nog wat Om [lees: om] tevens bij dat geluid ook nog iets te zien te geven. Ja, Wat toont zoo'n kind voor bijzonders? Zijn bloote billen dat de moeite waard is voeg ik er nog gauw zijn bloote billen bij in de vaste overtuiging dat die in den smaak zullen vallen. dot Die met zijn gekraai en zijn bloote billen aan ons rotten een eind heeft gemaakt.

dot De rest spreekt van zelf. hoeft geen betoog. Het slot volgt van zelf. dot Wij hebben elkaarnder de hand gedrukt aangeraakt, de mMijn boeien zijn verkoold tot asch en wij zijn samen opgestapt [dx] naar dat land waar die gouden vogel jubelt, véél hooger dan de leeuwerik. [De onderlijning is met een golvende lijn ongedaan gemaakt.]

dot 't Was trouwens een uittocht zonder risico, want van onder al die menschen is er natuurlijk niet één die zich verzetten durft als die jongen zijn wil laat gelden.

Thumbnail: AdsM1-18[18QuicklinkSluit Varianten: aan
Toon schrijfproces per zin: uit
Naar boven
]

dot Bij 't herlezen komt het mij voor.....

dot Genoeg. Schei uit, man, of je. dot Want ik wWordt [[sic]] je niet ijl in het je hoofd.? dot Laat ik Stuur het zóó de wereld maar insturen. dot Et vogue la galère!

dot 20/11/34

dot Zet dat kind in een zijn stoel en laat die tekst met vrede, op hoop van zegen.

dot Willem Elsschot
[Alf. de Ridder]
[ondertekend in potlood]